تاریخچه کاشت زعفران در ایران

ali.piri فوریه 11, 2019 0 Comments

 

تاریخچه کاشت زعفران در ایران

تاریخچه کاشت زعفران در ایران

سابقه کاشت زعفران در ایران بخصوص زعفران قائنات به بیش از 3000 سال باز میگردد.

این گیاه رنگی و گران بهای چندین ساله، بدون ساقه است و پیاز دارد و چون در خاک کویر به عمل میاید، به طلای سرخ یا طلای کویر شهرت یافته است. برای بدست آوردن یک کیلو گرم زعفران خشک به 110.000 تا 170.000 گل زعفران نیاز است.

همچنین یک کارگر باید 40 ساعت کار کند تا 150.000 گل را بچیند. زعفران به علت طعم و رنگ و عطر عالی، کاربردهای فراوانی در تولید فراورده های غذایی، دارویی و شیمیایی دارد و با توجه به محدویت کشت و تولید، از فراورده های گران قیمت بشمار میرود.

ایران با متوسط تولید 90 تا 93 درصد از مجموع تولید جهانی زعفران بین 200 تا 300 تن در سال در این زمینه مقام اول را داراست. اسپانیا با تولید متوسط 25 تن، مقام دوم و کشورهای هندوستان، جزایر اسپرون روسیه، سنگاپور، مالزی، ژاپن، تایوان، چین، فرانسه، ایتالیا، آلمان، استرالیا و یونان با تولید متوسط 25 تن، مجموعا مقام سوم را به خود اختصاص میدهند.

مرکز اصلی پرورش این گیاه، مناطق کویری و کم آب جنوب خراسان است و سابقه زعفران کاری در این منطقه، به 700 سال پیش باز میگردد. زعفران از محدود گیاهانی است که در شرایط سخت زیسستی پرورش میابند. با توجه به آن که جایگاه تاریخی زعفران در ایران بوده و منشاء آن نیز ایران است.

این گیاه یکی از جذابیت های ویژه ایران بشمار می آید. زعفران گیاهی دارویی و صنعتی است. به بخش کلاله یا قرمزی گل زعفران سر ریشه میگویند. این بخش در ابتدای برداشت به رنگ قرمز روشن است ولی به مرور رنگ آن به تیرگی می گراید.

تازه آن از عطر خوش طعمی برخوردار است و به غذاها طعم و لذت خاصی میدهد. برای کشاورزان در خراسان، زعفران در آمد اصلی است. این گیاه تنها دو بار در سال اول آبان ماه (قبل از محصول دهی) و اوایل آذرماه (در پایان محصول دهی) به آب نیاز دارد و تا بهار، آب باران و برف برای آن کافی است.

کاشت،داشت و برداشت آن فرصت های فراوان شغلی بوجود میاورد، حمل و نقل آن گران تمام نمی شود و توان ارز آوری دارد. از آماری که به گونه ای نه چندان دقیق درباره زعفران و زعفران کاران ایران منتشر میشود، چنین بر می آید که بیشتر از صد هزار خانوار، به ویژه

در شهرستان های تربت حیدریه، تایبادف با خرز، گناباد و بجستان در استان خراسان رضوی و شهرستان های قائن، فردوس، سرایان و بیرجند در استان خراسان جنوبی و شهرستان های اقلید و استهبان در استان فارس از این محصول روزگار می گذرانند. از حدود 230 تن زعفرانی که هر سال در جهان تولید میشود، بیش از 170 تن آن در خراسان بدست می آید.

گذشته از سایر مناطق ایران بقیه عمدتا در اسپانیا، یونان، مراکش، هند و افغانستان تولید میشود. استان خراسان رضوی با تولید حدود 170 تن زعفران و سهم 75.5 درصدی از تولید این محصول، مقاماول را در کشور داراست.

ایرانیان ضمن صدور زعفران به بسیاری از نقاط جهان باستان، خواص آن را به یونانیها، رومی ها، چینیها و اقوام سامی از جمله عربها معرفی کردند و شیوه زراعت آن را در سده های اول تا چهارم هجری به امتهای اسلامی اطراف مدیترانه آموختند. به این که نخستین زعفران کاری بوسیله ایرانیان تبعید شده توسط معاویه در نواحی شام دایر شد،

سپس کاشت زعفران در شمال آفریقا و اندلس (اسپانیای اسلامی) و سیسیل رواج یافت و اقوام ایرانی همچون رستمیان در انتقال فرهنگ زعفران کاری موثر بودند. مستندات تاریخچه زعفران بیانگر این واقعیت است که ایرانیان از روزگاران کهن به زر و زعفران علاقه و توجهی زیاد داشته اند،

به طوری که در جشن ها و مجالس بزم و نشاط مانند عروسی ها و اعیاد، یا استقبال از بزرگان و زائران زر و زعفران نثار قدم ها می کردند. در بر پایی با شکوهتر این گونه آئین هاف ضمن آذین بندی و آینه بندان، سکه های زرین و سیمین را به همراه زعفران و گل و نقل بر سر عروس و داماد یا شخصیت های مورد نظر و گاهی همه حاضران در این گونه مراسم میرختند.

در برخی از مراسم زعفران را به تنهایی یا همراه با مشک و عنبر و عود و دود می کردند و گلاب می پاشیدند. در عصر هخامنشیان نیز زعفران برای تزئین گرده های نان و معطر کردن خوراک ها بکار میرفته است. در دوره پارت ها زعفران ایران به یونان و روم فرستاده می شد، بعدا چین هم از مشتریان زعفران ایران شد.

در عصر ساسانیان کاشت زعفران در قم نیز رایج شد و مرغوبیت محصول آنها شهرت یافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت کاغذ های گران قیمت کاربرد پیدا کرد، اما بیشتر از آن محلول زعفران به عنوان مرکب تحریر استفاده میشد و تا فرنها بعد در ترکیب مرکب های تحریر استفاده میشد و تا قرنها بعد در ترکیب مرکب های تحریر مرغوب بکار میرفته است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *